အသက်ကြီးလာတာနဲ့အမျှ အမျိုးသားတွေရဲ့ ဆီးကြိတ် ဘာကြောင့် ကြီးလာရသလဲဆိုတာကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပုံရ

သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ ဆီးကြိတ်ထဲက သီးခြားဆဲလ်အမျိုးအစားခွဲတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး အဲဒီတွေ့ရှိမှုက အသက်ကြီးလာတာနဲ့အမျှ ဆီးကြိတ်ဘာကြောင့်ကြီးလာရသလဲဆိုတဲ့ ပဟေဠိကို ဖြေရှင်းရာမှာ အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒီသဘာဝဖြစ်စဉ်ကို ဆီးကြိတ်ကြီးရောဂါ (BPH) လို့ခေါ်ပြီး ဆီးကြိတ်ရဲ့ နေရာတစ်ခုတည်းမှာပဲ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဘာကြောင့်လဲဆိုတာကိုတော့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ နားမလည်နိုင်သေးပါဘူး။

အခုအခါမှာတော့ ဂျွန်ဟော့ကင်း တက္ကသိုလ်က သုတေသီတွေဟာ ဆီးပြွန်တစ်ဝိုက်မှာ ပုန်းအောင်းနေတဲ့ တရားခံဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့အရာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

ဆဲလ်တစ်ခုတည်း RNA စီကွန့်စ်ဖတ်ခြင်း (single-cell RNA sequencing) ကို အသုံးပြုပြီး သုတေသီအဖွဲ့ဟာ ဒီနေရာမှာ အထူးသဖြင့် BPH ဖြစ်နေတဲ့ အခြေအနေတွေမှာ အလွန်ပေါများတဲ့ ဆီးကြိတ်ဆဲလ်အုပ်စုတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီတွေ့ရှိချက်တွေကို The Journal of Pathology မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

"BPH ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက အမျိုးသားသန်းပေါင်းများစွာကို ထိခိုက်စေပေမဲ့ တခြားဆီးကြိတ်အစိတ်အပိုင်းတွေက သိပ်ပြီးမထိခိုက်ဘဲ transition zone လို့ခေါ်တဲ့ ဆီးကြိတ်ရဲ့ နေရာတစ်နေရာမှာပဲ ဘာကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်လာရသလဲဆိုတာကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေ အပြည့်အဝ နားမလည်ကြသေးပါဘူး" လို့ ဦးဆောင်စာရေးသူ Vasan Yegnasubramanian က ရှင်းပြပါတယ်။

transition zone ဆိုတာ ဆီးပြွန်ကို ဝန်းရံထားတဲ့ ဆီးကြိတ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပါတယ်။

အသက်ကြီးလာတာနဲ့အမျှ ဒီနေရာဟာ ကြီးလာမယ်ဆိုရင် ဆီးသွားလမ်းကြောင်းကို ကျဉ်းစေနိုင်ပြီး ဆီးသွားတာကို နှေးကွေးစေကာ ဆီးမကြာခဏသွားစေနိုင်ပါတယ်။

ဒါဟာ အသက် ၅၀ ကျော် အမျိုးသားတွေမှာ အဖြစ်အများဆုံး ဆီးကြိတ်ပြဿနာဖြစ်ပြီး ဟော်မုန်းပမာဏ ပြောင်းလဲမှုတွေ၊ ရောင်ရမ်းမှုနဲ့ ဆဲလ်တွေ ကြီးထွားမှုတွေက အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုကနေ ပါဝင်နေနိုင်ပေမဲ့ ဆဲလ်အဆင့်မှာ BPH ဘာကြောင့်ဖြစ်ရသလဲဆိုတာကို ဘယ်သူမှ သေသေချာချာ မသိကြပါဘူး။

Albany ဆေးတက္ကသိုလ်က ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အထူးကုဆရာဝန် Charles Welliver က မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ လေ့လာမှုမှာ ပါဝင်ခဲ့ခြင်းမရှိပေမဲ့ ဩဂုတ်လက ယူရိုလိုဂျီ စောင့်ရှောက်မှုဖောင်ဒေးရှင်းရဲ့ ပေါ့ဒ်ကတ်စ် အင်တာဗျူးတစ်ခုမှာ BPH ဟာ ရောင်ရမ်းမှုကြောင့်မဟုတ်ဘူးလို့ ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။

"ဆီးကြိတ်ကြီးရောဂါဆိုတာ ဆီးကြိတ်အတွင်းက ဆဲလ်အရေအတွက် တိုးလာတာပါပဲ။ ဆဲလ်တွေက ကြီးလာတာမဟုတ်ဘဲ အရေအတွက် တိုးလာတာပါ" လို့ Welliver က ဆိုပါတယ်။

အခုအခါမှာတော့ အဲဒီဆဲလ်တွေ တိုးလာရတဲ့ အကြောင်းရင်းနောက်ကွယ်မှာ ဘယ်အရာတွေ ရှိနေနိုင်သလဲဆိုတာကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေ တွေးမိနေပါပြီ။

ဂျွန်ဟော့ကင်းက သုတေသီတွေဟာ ဆီးကြိတ်ကင်ဆာဖြစ်နေတဲ့ အမျိုးသား ၁၀ ဦးဆီကနေ ကင်ဆာမဟုတ်တဲ့ ဆီးကြိတ်တစ်ရှူးတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ပါတယ်။

နမူနာတွေကို ဆီးကြိတ်ရဲ့ အဓိကဇုန်သုံးခုကနေ ရယူခဲ့ပြီး သုတေသီတွေက ဆဲလ်ပေါင်း ၁၃၀,၀၀၀ နီးပါးမှာ ဘယ်ဗီဇတွေ အလုပ်လုပ်နေတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် အလုပ်မလုပ်ဘူးဆိုတာကို သေချာခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ပါတယ်။

transition zone က တစ်ရှူးတွေနဲ့ BPH နမူနာတွေမှာ ဆီးကြိတ်ရဲ့ တခြားနေရာတွေမှာ ရှားပါးတဲ့ သီးခြားဆဲလ်အုပ်စုတစ်ခုကို သုတေသီတွေက တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီဆဲလ်တွေဟာ WIF1+ လို့ခေါ်တဲ့ အခြေခံဆဲလ်အမျိုးအစားခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး သူတို့ရဲ့ တခြားမိသားစုဝင်တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအရရော မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုအရပါ ကွဲပြားပါတယ်။

သူတို့ဟာ ထူးခြားတဲ့ ဗီဇဖော်ပြမှုပုံစံကို ပြသတယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဆိုပြီး RNA စီကွန့်စ်ဖတ်ခြင်းနဲ့ ဆေးဆိုးခြင်းတွေအရ လူ့ဆီးကြိတ်ရဲ့ transition zone မှာ သူတို့ဟာ သိသိသာသာ များပြားနေကြောင်း ပြသနေပါတယ်။

WIF1+ ဆဲလ်တွေနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ အချို့သော ဗီဇတွေဟာ တက်စတိုစတီရုန်းလို အန်ဒရိုဂျင်တွေကို တုံ့ပြန်ပြီး ဆီးကြိတ်ကြီးထွားမှုနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို လွှမ်းမိုးတဲ့ အချက်ပြလမ်းကြောင်းတွေမှာ ပါဝင်ပါတယ်။

စာရေးသူတွေက "မော်လီကျူးလက္ခဏာရပ်၊ ဇုန်အလိုက် ပျံ့နှံ့မှုနဲ့ လမ်းကြောင်းကြွယ်ဝမှုတွေဟာ transition zone မှာ ပေါများတဲ့ WIF1+ အခြေခံဆဲလ်တွေက အီပီသီလီယယ်နဲ့ စထရိုမယ် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုကို အားပေးခြင်းအားဖြင့် BPH ရောဂါဖြစ်ပွားမှုမှာ ပါဝင်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုနေပါတယ်" လို့ ရေးသားထားပါတယ်။

ရောင်ရမ်းမှုနဲ့ WNT လို့ခေါ်တဲ့ ကြီးထွားမှု အချက်ပြလမ်းကြောင်းကို လျှော့ချခြင်းအားဖြင့် ဒီဆဲလ်တွေဟာ ဆီးကြိတ်ကင်ဆာက transition zone မှာ ဘာကြောင့် အဖြစ်နည်းရသလဲဆိုတာကို ရှင်းပြရာမှာ အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်တယ်လို့လည်း သုတေသီတွေက ခန့်မှန်းထားပါတယ်။

"ဒီဆဲလ်တွေမှာ ဆီးကြိတ်ကြီးလာခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ တစ်ရှူးပြန်လည်တည်ဆောက်မှုနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ မော်လီကျူးလက္ခဏာတွေ ပါဝင်နေသလို အိမ်နီးချင်းဆဲလ်တွေနဲ့ ဆက်သွယ်နိုင်စွမ်းရှိတာကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုကနေ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ဒါက သူတို့ဟာ transition zone ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ ဇီဝဗေဒပတ်ဝန်းကျင်ကို တည်ဆောက်ရာမှာ ကူညီပေးနိုင်ကြောင်း အကြံပြုနေပါတယ်" လို့ ပထမစာရေးသူ Rulin Wang က ဆိုပါတယ်။

Wang နဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေဟာ အများပြည်သူရရှိနိုင်တဲ့ ဒေတာအစုတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတဲ့အခါ သူတို့ရဲ့ ရလဒ်တွေကို ထောက်ခံတဲ့ နောက်ထပ်အထောက်အထားတွေကို တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

ကြီးနေတဲ့ ဆီးကြိတ်တစ်ရှူးတွေမှာ WIF1+ အခြေခံဆဲလ်တွေ ပေါများနေပါတယ်။

ဒီပေါများနေတဲ့ အခြေခံဆဲလ်တွေရဲ့ ဗီဇလက္ခဏာရပ်ကလည်း သိသိသာသာ ပြောင်းလဲနေပါတယ်။

ဒီဆဲလ်တွေဟာ "transition zone ကို အထူးသဖြင့် BPH ဖြစ်လွယ်စေတဲ့ ဒေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ ပါဝင်နေနိုင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေတယ်လို့ Wang က ဆိုပါတယ်။

လောလောဆယ်မှာတော့ ဒါဟာ ယူဆချက်တစ်ခုသာဖြစ်ပေမဲ့ Wang နဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေကတော့ ဆက်လက်စုံစမ်းလေ့လာသင့်တယ်လို့ ထင်မြင်ကြပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် အနာဂတ်လေ့လာမှုတွေမှာ ကြီးနေတဲ့ ဆီးကြိတ်တွေ ဖွံ့ဖြိုးလာမှုမှာ WIF1+ အခြေခံဆဲလ်တွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်အခန်းကဏ္ဍတွေကို လေ့လာနိုင်ပါတယ်။

တကယ်လို့ ဒီဆဲလ်တွေဟာ BPH မှာ တိုက်ရိုက်အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်နေမယ်ဆိုရင် သူတို့ဟာ အနာဂတ်မှာ ဆေးဝါးတွေအတွက် ပစ်မှတ်တွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒီသုတေသနကို The Journal of Pathology မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

Ref  : science alert